ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 (ਪੰਜਾਬੀ ਖਬਰਨਾਮਾ ਬਿਊਰੋ) : ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਫੋਕਸ ਨਿਯਮ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ‘ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਟ ਤਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਮੀਦਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਮਾਪੇ ਇਸ ਸਖ਼ਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਹੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਖ਼ਤੀ ਦੀ ਇਹ ਡੋਜ਼ ਕਦੋਂ ਓਵਰਡੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ:
- ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨਾ
ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਉਦੋਂ ਹੀ ਸਫਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਤੀਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬੱਚੇ ਨੇ ਕਿੰਨੀ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸਨੇ ਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਵੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ।
2. ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਟਰੋਲ
ਸਾਰੇ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਭਲਾ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕੰਟਰੋਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਕਰੀਅਰ ਚੁਣਨਾ ਹੈ, ਕੀ ਪਹਿਨਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਉਹ ‘ਕੇਅਰ’ (ਪਰਵਾਹ) ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
3. ਜਜ਼ਬਾਤ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾ ਮਿਲਣਾ
ਬੱਚੇ ਦੇ ਉਦਾਸ ਹੋਣ ਜਾਂ ਐਂਜ਼ਾਇਟੀ ਵਰਗੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਟਾਕਸਿਕ ਪੇਰੈਂਟਸ ‘ਡਰਾਮੇ’ ਦਾ ਨਾਂ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਜ਼ਬਾਤ ਦਿਖਾਉਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਜਾਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਦੂਰੀ (Emotional Detachment) ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
4. ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਰਤਾਂ
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬੱਚਾ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੰਨਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਗਲਤੀ ਹੋਣ ‘ਤੇ, ਗੱਲ ਅਣਸੁਣੀ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਨਾਲ ਕੁਝ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਮਿਹਣੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਤਾਰੀਫ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
5. ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਥੋਪਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼
ਸਿਹਤਮੰਦ ਗੱਲਬਾਤ (Healthy Communication) ਉਦੋਂ ਹੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋ-ਪੱਖੀ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਪੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਮਨਵਾਉਣ ‘ਤੇ ਹੀ ਅੜਿਆ ਰਹੇ ਤਾਂ ਸੰਚਾਰ ਇੱਕ-ਪੱਖੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਚੁੱਕਣ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਰੱਖਣ ‘ਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਝਿੜਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
