30 ਜੂਨ 2026 (ਪੰਜਾਬੀ ਖਬਰਨਾਮਾ ਬਿਊਰੋ) : ਐਥਲੀਟ ਹਾਰਟ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਟ੍ਰੈਨਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਦਿਲ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਦਿਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਤੀਬਰ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਜਾਂ ਤਾਕਤ ਸਿਖਲਾਈ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੈਫੀ ਹਸਪਤਾਲ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੰਟਰਵੈਨਸ਼ਨਲ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜਿਸਟ ਡਾ. ਰੁਚਿਤ ਸ਼ਾਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਥਲੀਟ ਹਾਰਟ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਗ 1-2 ਫੀਸਦੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਐਥਲੀਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਸਰੀਰਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।
ਐਥਲੀਟ ਹਾਰਟ ਕੀ ਹੈ?
ਜਿਵੇਂ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਕਸਰਤ ਕਾਰਨ ਪਿੰਜਰ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਮੋਟੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵੀ ਵੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਮੋਟੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਭਾਰੀ ਕਸਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਖੂਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਐਥਲੀਟਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਸਿਖਲਾਈ ਦੌਰਾਨ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਧੀ ਹੋਈ ਮੰਗ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਡੀਸ਼ਨਡ ਅਤੇ ਮੋਟੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਐਥਲੀਟ ਹਾਰਟ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਕਾਰਡੀਅਕ ਹਾਈਪਰਟ੍ਰੋਫੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਖੱਬਾ ਵੈਂਟ੍ਰਿਕੂਲਰ ਹਾਈਪਰਟ੍ਰੋਫੀ (LVH) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਖੂਨ ਪੰਪ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਵੈਂਟ੍ਰਿਕਲ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁਫਾ ਦਾ ਆਕਾਰ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੱਬੇ ਵੈਂਟ੍ਰਿਕਲ ਦੀ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਐਥਲੀਟ ਹਾਰਟ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਥਿਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।- ਡਾ. ਰੁਚਿਤ ਸ਼ਾਹ, ਸੈਫੀ ਹਸਪਤਾਲ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੰਟਰਵੈਨਸ਼ਨਲ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜਿਸਟ
ਕੰਡੀਸ਼ਨਡ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਐਥਲੀਟ ਹਾਰਟ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਲ ਵਧੇਰੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਐਥਲੀਟ ਹਾਰਟ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਇਲਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਐਥਲੀਟ ਹਾਰਟ ਅਤੇ HOCM ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ
ਐਥਲੀਟ ਹਾਰਟ ਅਤੇ HOCM (ਹਾਈਪਰਟ੍ਰੋਫਿਕ ਕਾਰਡੀਓਮਾਇਓਪੈਥੀ) ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਐਥਲੀਟ ਹਾਰਟ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਅਨੁਕੂਲਨ ਹੈ ਜਦਕਿ HOCM ਇੱਕ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। HOCM ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਖੱਬਾ ਵੈਂਟ੍ਰਿਕੂਲਰ ਕੈਵਿਟੀ ਤੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੋਟਾ ਹੋਣਾ ਖੱਬੇ ਵੈਂਟ੍ਰਿਕਲ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਟ੍ਰੈਕਟ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। HOCM ਵਾਲੇ ਐਥਲੀਟਾਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਐਥਲੀਟ ਹਾਰਟ ਵਾਲੇ ਐਥਲੀਟਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।-ਡਾ. ਰੁਚਿਤ ਸ਼ਾਹ, ਸੈਫੀ ਹਸਪਤਾਲ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੰਟਰਵੈਨਸ਼ਨਲ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜਿਸਟ
ਐਥਲੀਟ ਹਾਰਟ ਅਤੇ ਕਾਰਡੀਓਮਾਇਓਪੈਥੀ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਨਾ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੋਟੇ ਹੋਣ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਪੈਂਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਾਰਡੀਓਮਾਇਓਪੈਥੀ ਇੱਕ ਜੈਨੇਟਿਕ ਜਾਂ ਪੈਥੋਲੋਜੀਕਲ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਐਥਲੀਟ ਹਾਰਟ ਭਾਰੀ ਕਸਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਆਮ ਸਰੀਰਕ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:-
- ਐਥਲੀਟ ਹਾਰਟ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਵੈਂਟ੍ਰਿਕਲ ਦੀ ਗੁਫਾ ਅਕਸਰ ਵੱਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਦਿਲ ਵਧੇਰੇ ਖੂਨ ਪੰਪ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਹਾਈਪਰਟ੍ਰੋਫਿਕ ਕਾਰਡੀਓਮਾਇਓਪੈਥੀ ਵਿੱਚ ਗੁਫਾ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਐਥਲੀਟ ਹਾਰਟ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਡਾਇਸਟੋਲਿਕ ਦਿਲ ਦਾ ਕੰਮ ਆਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਡੀਓਮਾਇਓਪੈਥੀ ਅਕਸਰ ਡਾਇਸਟੋਲਿਕ ਨਪੁੰਸਕਤਾ (ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਕੜਾਅ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥਾ) ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਐਥਲੀਟ ਹਾਰਟ ਵਿੱਚ ਕਸਰਤ ਦੌਰਾਨ ਦਿਲ ਦੀ ਪੰਪਿੰਗ ਸਮਰੱਥਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਡਾਇਲੇਟਿਡ ਕਾਰਡੀਓਮਾਇਓਪੈਥੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਰੱਥਾ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਸਰਤ ਦੌਰਾਨ ਨਹੀਂ ਵਧਦੀ।
- ਜੇਕਰ ਈਕੋਕਾਰਡੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਿਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਕਾਰਡੀਅਕ ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਰੈਜ਼ੋਨੈਂਸ (CMR) ਇਮੇਜਿੰਗ ਨੂੰ ਗੋਲਡ ਸਟੈਂਡਰਡ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟੈਸਟ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿਲ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਿਸੇ ਐਥਲੀਟ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ।
- ਜੇਕਰ ਐਥਲੀਟ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਜਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਕਸਰਤ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਥਲੀਟ ਹਾਰਟ ਕਾਰਨ ਵਧੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਆਮ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਕਾਰਡੀਓਮਾਇਓਪੈਥੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਐਥਲੀਟ ਹਾਰਟ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਤਬਦੀਲੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਜਾਂ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡਾਕਟਰ ਐਥਲੀਟ ਹਾਰਟ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਟਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।-ਡਾ. ਰੁਚਿਤ ਸ਼ਾਹ, ਸੈਫੀ ਹਸਪਤਾਲ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੰਟਰਵੈਨਸ਼ਨਲ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜਿਸਟ
