ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 09 ਜੂਨ 2026 (ਪੰਜਾਬੀ ਖਬਰਨਾਮਾ ਬਿਊਰੋ) : ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਸਿਰ ਭਾਰਾ ਰਹਿਣਾ, ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਾ ਕੰਮਕਾਜ ਬੋਝ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਭ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਰੋਜ਼ਮੱਰਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਛੋਟੇ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਅਕਸਰ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ ਦੱਸ ਕੇ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਐਨੀਮੀਆ (ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਕਮੀ) ਜਾਂ ਥਾਇਰਾਇਡ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮੰਨ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਮੰਨਣ ਜਾਂ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੀ ਘੈਂਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ (Immunity) ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਜੀਵਨ ਭਰ ਕ੍ਰੋਨਿਕ (ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ) ਅਤੇ ਦਰਦਨਾਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਭੋ ਹੱਲ
‘ਲਾਂਸੇਟ’ ਦੀ ਇੱਕ ਹਾਲੀਆ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਮਰ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਦਰਦ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪੀੜ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਸੰਬੰਧੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 15 ਤੋਂ 49 ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾਪਾ 24 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 30.7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ (NFHS) ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 57 ਫ਼ੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਐਨੀਮੀਆ (ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਕਮੀ) ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ 15-49 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਗਰਭ ਧਾਰਨ (ਪ੍ਰਜਣਨ) ਦੀ ਉਮਰ ਹੈ। ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਐਨੀਮੀਆ ਹੋਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ਰਾਬ ਸਿਹਤ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਉਚਿਤ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾ ਮਿਲਣਾ ਵੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ (WHO) ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ (Workplace) ‘ਤੇ ਸਪੋਰਟ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਨਆਊਟ (ਮਾਨਸਿਕ ਥਕਾਵਟ) ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ 50 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਨਸਿਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ
‘ਦ ਲਾਂਸੇਟ’ ਦੀ ਗਲੋਬਰ ਬਰਡਨ ਆਫ਼ ਡਿਜ਼ੀਜ਼ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1990 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਂਗਜ਼ਾਇਟੀ (ਚਿੰਤਾ/ਘਬਰਾਹਟ) ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 123 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਸਰੀਰ, ਵਿਵਹਾਰ, ਨੀਂਦ, ਹਾਰਮੋਨਸ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ਤੱਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਹੈ।
ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਚੁਣੌਤੀਆਂ:
ਲੋਅਰ ਬੈਕ ਪੇਨ (ਕਮਰ ਦਰਦ)
ਸਿਰਦਰਦ
ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ (ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ)
ਐਂਗਜ਼ਾਇਟੀ
ਜੋੜਾਂ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੱਢਣਾ ਪਵੇਗਾ ਸਮਾਂ
ਕਸਰਤ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ’ ਜਾਂ ‘ਘਰ ਦਾ ਕੰਮਕਾਰ ਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹੀ ਹਾਂ’, ਅਜਿਹੇ ਬਹਾਨਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਓ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸਮਾਂ ਕੱਢੋ। ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਸੈਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕਸਰਤ ਤੁਹਾਡੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਦਿਨਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇ।
ਕਸਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਕੈਲੋਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਾਲਦੀ, ਬਲਕਿ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਦੌਰੇ (Blood Circulation) ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਕਸੀਜਨ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਰਗੇ ਕਈ ਲਾਭ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਰੱਖੋ ਧਿਆਨ:
ਜੰਕ ਫੂਡ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਖਾਓ। ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਹਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ, ਦਾਲਾਂ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਨਟਸ (ਮੇਵੇ) ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਓ।
ਲੀਨ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਹੈਲਦੀ ਫੈਟ ਲਓ।
ਆਪਣੇ ਖਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਫੈਟੀ ਫੂਡ ਖਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰੋ।
ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕੱਚਾ ਖਾਣਾ ਯਾਨੀ ਸਲਾਦ ਅਤੇ ਅੰਕੁਰਿਤ ਅਨਾਜ ਲਓ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਪਚਣ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਜੇਕਰ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਸੈਰ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਤ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵੀ ਚੰਗੀ ਆਵੇਗੀ। ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਲਈ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਮੋਬਾਈਲ ਜਾਂ ਟੀਵੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰੋ। ਸੌਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਪਹਿਲਾਂ ਗੈਜੇਟਸ (ਮੋਬਾਈਲ, ਲੈਪਟਾਪ) ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਓ।
ਛੋਟੇ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਕਰੋ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਅਪੋਲੋ ਹਸਪਤਾਲ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰੋਗ ਮਾਹਰ ਡਾ. ਨੀਲਮ ਸੂਰੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਜੰਕ ਫੂਡ, ਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਵਧਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੋਟਾਪੇ ਵੱਲ ਧੱਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਬੱਚੀਆਂ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਪੀ.ਸੀ.ਓ.ਡੀ. (PCOD/PCOS) ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨਫਰਟਿਲਿਟੀ (ਬਾਂਝਪਨ) ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।
ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੇ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਮਾਂ ਬਣਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਬਦਲਾਅ ਵੀ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੋ ਸਾਡੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾ ਸੋਚੋ। ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰੋ।
40 ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਾਵਧਾਨੀ
ਸਫਦਰਜੰਗ ਹਸਪਤਾਲ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਰੂਪਾਲੀ ਮਲਿਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਂ ਬਣਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਣਨ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਹੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰੋਨਿਕ (ਗੰਭੀਰ) ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, 40 ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ (Estrogen) ਹਾਰਮੋਨ ਦੀ ਕਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ।
ਇਹ ਹਾਰਮੋਨ ਮਾਸਿਕ ਚੱਕਰ (Periods) ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦਾ ਪੱਧਰ ਬਿਹਤਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਰਗਾਂ ਨੂੰ ਲਚਕੀਲਾ ਬਣਾਉਣ ਵਰਗੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਘਟਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ, ਪਰ ਖ਼ਰਾਬ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਟ੍ਰੈਂਥ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ (Strength Training) ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝੋ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ।
