ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 04 ਮਈ 2026 (ਪੰਜਾਬੀ ਖਬਰਨਾਮਾ ਬਿਊਰੋ) : ਮਾਪੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਬੱਚੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਭਿਣਕ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਜੀ ਹਾਂ, ਐਂਜ਼ਾਇਟੀ ਜਾਂ ਤਣਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ। ਉਹ ਡਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਤੇ ਮਾਪੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਣ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਬਰਾਹਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਆਓ, ਫੋਰਟਿਸ ਹਸਪਤਾਲ, ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡਾ. ਵਿਨੀਤ ਬੰਗਾ ਤੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਉਹ 5 ਅਹਿਮ ਸੰਕੇਤ ਜੋ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਬੱਚਾ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੀ ਐਂਗਜ਼ਾਇਟੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਛੁਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
1. ਨੀਂਦ ਜਾਂ ਭੁੱਖ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਬਦਲਾਅ
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਬੱਚਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌਂ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਿਹਾ, ਉਸਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡਰਾਉਣੇ ਸੁਪਨੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੇਕਰ ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਉਸਨੂੰ ਖਾ ਰਹੀ ਹੈ।
2. ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ‘ਤੇ ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ ਜਾਂ ਗੁੱਸਾ
ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ਼ ਬੱਚਾ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ‘ਤੇ ਰੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਅੰਦਰੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਣਾਅ ਗੁੱਸੇ, ਜ਼ਿੱਦ ਜਾਂ ਚਿੜਚਿੜੇਪਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
3. ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ
ਕਈ ਵਾਰ ਐਂਜ਼ਾਇਟੀ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਦਿਖਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬੱਚਾ ਅਕਸਰ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਿਸੇ ਟੈਸਟ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜਾਂ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੇਟ ਦਰਦ, ਸਿਰ ਦਰਦ ਜਾਂ ਉਲਟੀ ਆਉਣ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਸਦੇ ਸਟ੍ਰੈੱਸ (ਤਣਾਅ) ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
4. ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਉਣਾ
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਬੱਚਾ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਆਪਣੇ ਜਿਗਰੀ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਕਤਰਾਉਣ ਲੱਗੇ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਬੈਠਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਬਿਤਾਉਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਧਿਆਨ ਦਿਓ। ਐਂਜ਼ਾਇਟੀ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਭੀੜ ਤੋਂ ਕੱਟ ਕੇ ਇਕੱਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
5. ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਇਕਾਗਰਤਾ (Focus) ਦੀ ਕਮੀ
ਐਂਜ਼ਾਇਟੀ ਕਾਰਨ ਬੱਚੇ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਡਰ ਚੱਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਧਿਆਨ ਭਟਕਣਾ ਬਹੁਤ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਜੇ ਅਚਾਨਕ ਉਸਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਨੰਬਰ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗਣ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹੋਮਵਰਕ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਝਿੜਕਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਮਾਪੇ ਕੀ ਕਰਨ?
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਘਬਰਾਓ ਜਾਂ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋ।
ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਓ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿਵਾਓ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ।
ਜੇਕਰ ਸਥਿਤੀ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਚਾਈਲਡ ਕੌਂਸਲਰ ਜਾਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਣ ਤੋਂ ਨਾ ਝਿਜਕੋ।
