ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 25 ਮਾਰਚ 2026 (ਪੰਜਾਬੀ ਖਬਰਨਾਮਾ ਬਿਊਰੋ):- ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਅਕਸਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਂਗ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਸੱਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਮਸ਼ੀਨ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਅਸੀਂ ਕੰਮ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠ ਆਪਣੀ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ‘ਬਰਨਆਊਟ’ (Burnout) ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਰਨਆਊਟ ਅਚਾਨਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਅਵਸਥੀ ਆਰ.ਐਸ. ਨਾਇਰ ਨੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਬ੍ਰੇਕ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਲੋੜ ਹੈ।
1. ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਦੇਣ ਲੱਗੇ ਜਵਾਬ
ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਹੱਦ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ: ਜੇਕਰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣੇ ਵੀ ਭਾਰੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਣ ਤਾਂ ਇਹ ‘ਡਿਸੀਜਨ ਫਟੀਗ’ (Decision Fatigue) ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
ਫੋਕਸ ਦੀ ਕਮੀ: ਜੇਕਰ ਕੰਮ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਮਾਗੀ ਲੋਡ ਵੱਧ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਆਦਤ: ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਭੁੱਲਣਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2. ਵਿਵਹਾਰ ‘ਚ ਬਦਲਾਅ
ਮਾਨਸਿਕ ਥਕਾਵਟ ਸਾਡੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਘਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ: ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਗੁੱਸਾ ਆਉਣਾ ਜਾਂ ਗੱਲ-ਗੱਲ ‘ਤੇ ਖਿੱਝਣਾ ਮਾਨਸਿਕ ਥਕਾਵਟ ਦਾ ਵੱਡਾ ਲੱਛਣ ਹੈ।
ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀ: ਆਪਣੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸ਼ੌਕਾਂ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਉਣਾ।
ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੁੰਨਤਾ: ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਵੇਂ ਕੰਮ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਣੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਲੱਗੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਨ ਕੱਟ ਰਹੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
3. ਸਰੀਰਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕਰੋ ਅਣਦੇਖਾ
ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰੀਰਕ ਦਰਦ: ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਸਿਰਦਰਦ, ਗਰਦਨ ਜਾਂ ਮੋਢਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਿਚਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ।
ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ: ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣਾ ਜਾਂ ਰਾਤ ਭਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝੇ ਰਹਿਣਾ।
ਕਮਜ਼ੋਰ ਇਮਿਊਨਿਟੀ: ਲਗਾਤਾਰ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰਦੀ-ਖੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜਲਦੀ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ: ਬ੍ਰੇਕ ਲੈਣਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ, ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਆਰਾਮ ਕਰਨਾ ਕੰਮ ਤੋਂ ਜੀਅ ਚੁਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਐਥਲੀਟ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰਿਕਵਰੀ ਲਈ ਆਰਾਮ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ (Neurons) ਨੂੰ ਵੀ ਰੀਚਾਰਜ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਲੱਛਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਝਿਜਕ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰੇਕ ਲਵੋ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਲੋੜ ਪਵੇ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਵੀ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ।
ਸੰਖੇਪ:
