ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 07 ਜਨਵਰੀ 2026 (ਪੰਜਾਬੀ ਖਬਰਨਾਮਾ ਬਿਊਰੋ):- ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢ ਵਿੱਚ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਠੰਢਾ ਹੋਣਾ ਇੱਕ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਕਈ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਮਾਮੂਲੀ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਕਿਸੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜੀ ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੰਢੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਗਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਦੋਂ ਠੰਢੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ (Natural Reaction)
ਜਦੋਂ ਬਾਹਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਆਪਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗਾਂ ਜਿਵੇਂ- ਦਿਮਾਗ, ਫੇਫੜੇ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ‘ਵਾਸੋਕੰਸਟ੍ਰਿਕਸ਼ਨ’ (Vasoconstriction) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦਾ ਬਲੱਡ ਫਲੋਅ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗਾਂ ਵੱਲ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਖੂਨ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਪਾਉਂਦੀ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਠੰਢੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪੀਲੇ ਜਾਂ ਨੀਲੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਨਤਾ ਜਾਂ ਝੁਣਝੁਣੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕਦੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਬਲੱਡ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਖਰਾਬ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਸਿਹਤ ਸਥਿਤੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ:
ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ: ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਲੋ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਹਾਰਟ ਫੇਲੀਅਰ ਅਤੇ ਪੇਰੀਫੇਰਲ ਆਰਟਰੀ ਡਿਜ਼ੀਜ਼।
ਹੋਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ: ਥਾਇਰਾਇਡ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਸ਼ੂਗਰ (Diabetes), ਅਨੀਮੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ (Anxiety)।
ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਅਸਰ: ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ‘ਬੀਟਾ ਬਲੌਕਰਜ਼’, ਵੀ ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਰੇਨੌਡ ਡਿਜ਼ੀਜ਼ (Raynaud’s Disease): ਇਹ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲਾਂ, ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਅਤੇ ਕੰਨ ਠੰਢ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਬਦਲਣ ਕਾਰਨ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਿੱਸਾ ਸਫੈਦ ਜਾਂ ਨੀਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੇ ਉਪਾਅ
ਸਹੀ ਪਹਿਰਾਵਾ: ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਸਤਾਨੇ ਅਤੇ ਮੋਟੀਆਂ ਜੁਰਾਬਾਂ ਪਹਿਨੋ। ਠੰਢੇ ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਹੀਟਰ ‘ਤੇ ਨਾ ਰੱਖੋ, ਇਸ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਸੜ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਨਿਯਮਤ ਕਸਰਤ: ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਬਲੱਡ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ: ਚੰਗੀ ਖੁਰਾਕ ਲਓ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡ ਦਿਓ।
ਤਣਾਅ ਪ੍ਰਬੰਧਨ: ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਮਿਲਣਾ ਹੈ?
ਜੇਕਰ ਗਰਮ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਠੰਢੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੰਗ ਪੀਲਾ ਜਾਂ ਨੀਲਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਦ, ਸੁੰਨਤਾ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮ (Ulcers) ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।
