18 ਮਈ 2026 (ਪੰਜਾਬੀ ਖਬਰਨਾਮਾ ਬਿਊਰੋ) : ਲੀਲਾ ਚਿਟਨਿਸ ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਾਮ ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ, ਮਧੂਬਾਲਾ ਅਤੇ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਛਾਪ ਛੱਡੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।
9 ਸਤੰਬਰ 1909 ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਲੀਲਾ ਚਿਟਨਿਸ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੀ.ਏ. (B.A.) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸੀ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚੁੱਕੀ ਆਵਾਜ਼
ਲੀਲਾ ਦੀ ਉਮਰ ਮਹਿਜ਼ 15-16 ਸਾਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਡਾ. ਗਜਾਨਨ ਯਸ਼ਵੰਤ ਚਿਟਨਿਸ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੇਟੇ ਹੋਏ। ਲੀਲਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਐੱਮ.ਐੱਨ. ਰਾਏ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਡਰ ਦੇ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਕੱਲਿਆਂ ਕੀਤੀ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼
ਜਦੋਂ ਲੀਲਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਤਲਾਕ ਲੈ ਕੇ ਵੱਖ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਇਕੱਲਿਆਂ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਥੀਏਟਰ ਜੁਆਇਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੱਲ ਰੁਖ਼ ਕੀਤਾ।
ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ ਸਫ਼ਲਤਾ
ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਲੀਲਾ ਨੇ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਐਕਸਟਰਾ’ (Extra) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 1937 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਜੈਂਟਲਮੈਨ ਡਾਕੂ’ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ ਮਿਲਿਆ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਉਡਾਣ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਕੰਗਨ’ ਤੋਂ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਲੀਡਿੰਗ ਲੇਡੀ ਬਣ ਗਈ।
‘ਮਾਂ’ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਪਛਾਣ
ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੀਲਾ ਚਿਟਨਿਸ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਪਛਾਣ ‘ਮਾਂ’ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੇ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ, ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਵਰਗੇ ਸੁਪਰਸਟਾਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ Lux ਸਾਬਣ ਦੀ ਐਡ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਇਆ।
ਗੁਮਨਾਮੀ ‘ਚ ਬੀਤੇ ਆਖਰੀ ਪਲ
ਲੀਲਾ ਚਿਟਨਿਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਬੇਟੇ ਕੋਲ ਅਮਰੀਕਾ (USA) ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਲਾਈਮਲਾਈਟ ਤੋਂ ਦੂਰ ਗੁਮਨਾਮੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਸਾਲ 2003 ਵਿੱਚ 93 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਹਾਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
