ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 03 ਨਵੰਬਰ 2026 (ਪੰਜਾਬੀ ਖਬਰਨਾਮਾ ਬਿਊਰੋ) : ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਮੌਸਮ ਇਸ ਵਾਰ ਤੈਅ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਧਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਧੁੰਦ ਨੇ ਇਸ ਵਾਰ ਤਿਉਹਾਰ ਤੋਂ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਿੱਲੀ-NCR ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਵਾਰ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਰਹੀ ਅੱਗ ਨੇ ਵੀ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਏਅਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ (AQI) ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਕੇ ‘ਬੇਹੱਦ ਖ਼ਰਾਬ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਚਾਨਕ ਵਿਗੜੇ ਹਾਲਾਤ
ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 30 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਦਿੱਲੀ ਦਾ AQI ਸੁਧਰ ਕੇ 60 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਔਸਤ AQI 167 ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਨਵੰਬਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਸੋਮਵਾਰ (2 ਨਵੰਬਰ) ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਕੇ ‘ਬੇਹੱਦ ਖ਼ਰਾਬ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਔਸਤ AQI ਕਰੀਬ 330 ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ’ਤੇ ਇਹ 400 ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ‘ਗੰਭੀਰ’ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਆਏ ਇਸ ਉਛਾਲ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਪੂਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਡਡ ਰਿਸਪਾਂਸ ਐਕਸ਼ਨ ਪਲਾਨ (GRAP) ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਹਿਤ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ, ਐਂਟੀ-ਸਮੌਗ ਗੰਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਰਗੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਉਪਾਅ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ (CPCB) ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, 301 ਤੋਂ 400 ਤੱਕ ਦਾ AQI ‘ਬੇਹੱਦ ਖ਼ਰਾਬ’ ਅਤੇ 401 ਤੋਂ 500 ਤੱਕ ਦਾ AQI ‘ਗੰਭੀਰ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦਾ ਅਸਰ
ਮੌਸਮ ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਵਾਰ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹਵਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਪਿੱਛੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀਆਂ ਰਿਕਾਰਡ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਨਾਸਾ ਦੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਡੇਟਾ (FIRMS) ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, 1 ਤੋਂ 29 ਅਕਤੂਬਰ ਦਰਮਿਆਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀਆਂ 13,241 ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ 3,158 ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ, ਯਾਨੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਕਰੀਬ 4.2 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਰਹੀ।
ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਲਾਹੌਰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ AQI 500 ਤੋਂ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਹਵਾਵਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਹਵਾਵਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਧੂੰਏਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਦਿੱਲੀ-NCR ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਵਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੌਲੀ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਚੁਫੇਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਕਣ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਗੜ ਸਕਦੇ ਹਨ ਹਾਲਾਤ
ਦਿੱਲੀ-NCR ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਹੋਰ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਚੱਕਰਵਾਤ ‘ਅਰਨਬ’ ਕਾਰਨ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਬੇਮੌਸਮੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਕਟਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਕਿਸਾਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਰ ਵਧਣ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਹੈ।
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਗਲੇ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਧੂੰਆਂ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਹਵਾਵਾਂ ਦੀ ਹੌਲੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਫਸਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ ‘ਗੰਭੀਰ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਪਟਾਕਿਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵੀ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
