22 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (ਪੰਜਾਬੀ ਖਬਰਨਾਮਾ ਬਿਊਰੋ) : ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਨਾਰੀਅਲ ਪਾਣੀ, ਕੇਲਾ, ਪਾਲਕ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਵੀ ਕੁਝ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਾਣੋ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਸੀਮਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।
ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ?
ਗੁਰਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਫਾਲਤੂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ, ਸੋਡੀਅਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਣਿਜਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜੀ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਖੁਰਾਕ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪੜਾਅ, ਖੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਅਤੇ ਡਾਇਲਸਿਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਖੁਰਾਕ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ 8 ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਕਰੋ
1. ਨਾਰੀਅਲ ਪਾਣੀ
ਨਾਰੀਅਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਗੁਰਦੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾਰੀਅਲ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਇਹ ਪੱਧਰ ਹੋਰ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਉੱਨਤ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾਰੀਅਲ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਡਾਇਟੀਸ਼ੀਅਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
2. ਕੇਲਾ, ਸੰਤਰਾ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ
ਕੇਲਾ, ਸੰਤਰਾ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਫਲ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ ਜਿਵੇਂ ਖਜੂਰ ਤੇ ਸੌਗੀ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੇ ਚੰਗੇ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਪਰ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਘੱਟ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਜੂਸ ਪੀਣ ਸਮੇਂ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਗਲਾਸ ਜੂਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਫਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਹੜੇ ਫਲ ਕਿੰਨੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਖਾਣੇ ਹਨ, ਇਹ ਖੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਅ ਕਰੋ
3. ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਹਰੀਆਂ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ
ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਰੀਆਂ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧੇਰੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਿਓਣਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪਾਣੀ ਸੁੱਟ ਦੇਣਾ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਸਾਰਾ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖੋ।
4. ਦਾਲਾਂ, ਰਾਜਮਾ ਅਤੇ ਛੋਲੇ
ਦਾਲਾਂ, ਰਾਜਮਾ ਅਤੇ ਛੋਲੇ ਪੌਦੇ-ਅਧਾਰਤ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਫਾਈਬਰ ਦੇ ਵਧੀਆ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਫਾਸਫੋਰਸ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਤਰਾ ਤੈਅ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦਾਲਾਂ ਨੂੰ ਭਿਓ ਕੇ ਅਤੇ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਸੁੱਟ ਕੇ ਕੁਝ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
5. ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਪਨੀਰ
ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਪਨੀਰ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਸਫੋਰਸ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਫਾਸਫੋਰਸ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਲੈਬ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਅ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਮਰੀਜ਼ ਲਈ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਦਹੀਂ ਦੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਮਾਤਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
7. ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਬਾਜਰਾ
ਭੂਰੇ ਚੌਲ, ਬਾਜਰਾ, ਜਵਾਰ ਅਤੇ ਕਣਕ ਵਰਗੇ ਸਾਬਤ ਅਨਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਈਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਸਫੋਰਸ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਵੱਲੋਂ ਘੱਟ ਜਜ਼ਬ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਉੱਨਤ ਗੁਰਦਾ ਰੋਗ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਚਿੱਟੇ ਚੌਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਘੱਟ ਫਾਸਫੋਰਸ ਵਾਲੇ ਵਿਕਲਪ ਢੁੱਕਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਾਬਤ ਅਨਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਮੰਨਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਹੀ ਚੋਣ ਡਾਇਟੀਸ਼ੀਅਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਕਰੋ।
8. ਘੱਟ-ਸੋਡੀਅਮ ਵਾਲਾ ਲੂਣ ਅਤੇ ਪੈਕ ਕੀਤੇ ਭੋਜਨ
ਕਈ ਲੋਕ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਘੱਟ-ਸੋਡੀਅਮ ਵਾਲੇ ਲੂਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੁਝ ਲੂਣ ਦੇ ਬਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਡੀਅਮ ਦੀ ਥਾਂ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਕਲੋਰਾਈਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੈਕ ਕੀਤੇ ਭੋਜਨ, ਇੰਸਟੈਂਟ ਨੂਡਲਜ਼, ਚਿਪਸ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਮੀਟ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਸਾਸ ਵਿੱਚ ਸੋਡੀਅਮ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧੇਰੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖਾਣੇ ਦੇ ਲੇਬਲ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਲੂਣ ਦੇ ਬਦਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਵੋ।
ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਖਾਣਾ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਕੁਝ ਭੋਜਨ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਕਈ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
- ਸਬਜ਼ੀਆਂ: ਪੱਤਾ ਗੋਭੀ, ਫੁੱਲ ਗੋਭੀ ਅਤੇ ਕੱਦੂ।
- ਫਲ: ਸੇਬ ਅਤੇ ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ ਵਰਗੇ ਫਲ, ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਰਾਕ ਯੋਜਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
- ਅਨਾਜ: ਚਿੱਟੇ ਚੌਲ, ਜੇਕਰ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਰਾਕ ਲਈ ਢੁੱਕਵੇਂ ਹਨ।
- ਪ੍ਰੋਟੀਨ: ਅੰਡੇ ਦੀ ਸਫ਼ੈਦੀ, ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ।
ਇਹ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਭੋਜਨ ਹਰ ਗੁਰਦਾ ਮਰੀਜ਼ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ, ਫਾਸਫੋਰਸ, ਸੋਡੀਅਮ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹਰੇਕ ਮਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਦੇ 6 ਆਸਾਨ ਨਿਯਮ
- ਲੂਣ ਘੱਟ ਖਾਓ: ਪੈਕ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਮਕੀਨ ਭੋਜਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘਟਾਓ।
- ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਕਾਓ: ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਭਿਓ ਕੇ ਉਬਾਲੋ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਸੁੱਟ ਦਿਓ।
- ਦਾਲਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਤਰਾ ਤੈਅ ਕਰੋ।
- ਖਾਣੇ ਦੇ ਲੇਬਲ ਪੜ੍ਹੋ: ਸੋਡੀਅਮ ਅਤੇ ਫਾਸਫੇਟ ਵਾਲੇ ਐਡਿਟਿਵਜ਼ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ।
ਹਰਬਲ ਸਪਲੀਮੈਂਟਸ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ: ਕੁਝ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਧਾਤਾਂ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਤੱਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਲਵੋ: ਹਰ ਗੁਰਦਾ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਵੱਧ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜੇਕਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਹੈ ਜਾਂ ਡਾਇਲਸਿਸ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਲਵੋ।
