ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 13 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (ਪੰਜਾਬੀ ਖਬਰਨਾਮਾ ਬਿਊਰੋ) : ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ ‘ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ… ਦਵਾਈ ਦਾ ਨਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਐਕਸਪਾਇਰੀ ਡੇਟ (Expiry Date) ਚੈੱਕ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੇਮੈਂਟ ਕਰਕੇ ਘਰ ਪਰਤ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ, ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਕਦੇ ਦਵਾਈ ਦੇ ਪੱਤੇ ‘ਤੇ ਬਣੀ ਉਸ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਾਈਨ ‘ਤੇ ਗਿਆ ਹੈ?
ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕੋਈ ਆਮ ਜਿਹਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਮਝ ਕੇ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਮਾਮੂਲੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਾਲ ਪੱਟੀ ਦਾ ਤੁਹਾਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਦੇ ਸਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਸ ਖ਼ਾਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮਤਲਬ।
ਲਾਲ ਲਾਈਨ ਦਾ ਕੀ ਹੈ ਸੰਕੇਤ?
ਭਾਰਤ ਦੇ ‘ਡਰੱਗਜ਼ ਰੂਲਜ਼, 1945’ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਪੈਕਿੰਗ ਅਤੇ ਲੇਬਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਖ਼ਾਸ ਨਿਯਮ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਲੇਬਲ ‘ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਲਾਲ ਪੱਟੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪੱਟੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਜਿਹਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਵਾਈ ‘ਪ੍ਰਿਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਡਰੱਗ’ (Prescription Drug) ਹੈ। ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਦਵਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਪਰਚੀ ‘ਤੇ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੈਕਿੰਗ ‘ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਦਵਾਈ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਗ਼ਲਤ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਲਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਦਵਾਈ ਦੀ ਪੈਕਿੰਗ ‘ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਜਾਂ ਲਾਲ ਡੱਬਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਿਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਪੱਟੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦਵਾਈ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿਤਾਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇਖ ਕੇ ਦਵਾਈ ਬਾਰੇ ਖ਼ੁਦ ਤੋਂ ਕੋਈ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਾ ਲਗਾਓ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਆਦਤ ਪਾਓ ਕਿ ਦਵਾਈ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ, ਖੁਰਾਕ (Dose), ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਮੱਗਰੀ (Composition), ਐਕਸਪਾਇਰੀ ਡੇਟ ਅਤੇ ਲੇਬਲ ‘ਤੇ ਲਿਖੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹੋ।
ਪੁਰਾਣੀ ਪਰਚੀ ਤੋਂ ਦਵਾਈ ਖ਼ਰੀਦਣਾ ਹੈ ਗ਼ਲਤ
ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਖ਼ੁਦ ਤੋਂ ਦਵਾਈ ਲੈਣਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦੀ ਪਰਚੀ ਦਿਖਾ ਕੇ ਹੀ ਦੁਬਾਰਾ ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ ਤੋਂ ਦਵਾਈਆਂ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਦਵਾਈ ਹੀ ਲਓ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਐਕਸਪਾਇਰੀ ਡੇਟ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਕਦੇ ਨਾ ਭੁੱਲੋ।
