ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 (ਪੰਜਾਬੀ ਖਬਰਨਾਮਾ ਬਿਊਰੋ) : ਸਾਡੇ ਸੁਪਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਾਡੀ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਰੈਂਡਮ (ਬੇਤਰਤੀਬੀ) ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਨਿੱਜੀ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਣ ਦੀ ਆਦਤ, ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ) ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਘਟਨਾਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਨੁਭਵਾਂ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤਾਲਮੇਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
3700 ਸੁਪਨਿਆਂ ‘ਤੇ ਹੋਈ ਇਟਲੀ ਦੀ ਖੋਜ
ਇਟਲੀ ਦੇ ‘ਆਈ.ਐਮ.ਟੀ. ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਲੁਕਾ’ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ 18 ਤੋਂ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ 287 ਪ੍ਰਤੀਭਾਗੀਆਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ 3,700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਪਨਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਗਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਤੀਭਾਗੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦਰਜ ਕੀਤੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੀਂਦ ਦੇ ਪੈਟਰਨ, ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ।
ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਸੁਪਨੇ
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੁਪਨੇ ਕੇਵਲ ਸਾਡੇ ਜਾਗਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਓਂ ਵਿਆਖਿਆ (Re-interpret) ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੰਮ ਦਾ ਮਾਹੌਲ, ਸਿਹਤ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਵਰਗੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਤੱਤ ਉਵੇਂ ਦੇ ਉਵੇਂ ਹੀ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੁਪਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਸਰਗਰਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਪਨੇ ਇੱਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹਨ
ਜਾਗਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੁਪਨੇ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਸਥਾਨਿਕ ਵੇਰਵਿਆਂ, ਕਈ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸੰਵੇਦੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਏ। ਮੁੱਖ ਲੇਖਕ ਵੈਲਨਟੀਨਾ ਐਲਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਾਡੇ ਨਤੀਜੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੁਪਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਅਤੀਤ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੌਣ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਕੀ ਜਿਊਂਦੇ ਹਾਂ।”
ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਣ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਸਬੰਧ
ਐਲਸੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਣ (Mind Wandering) ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਧੇਰੇ ਖੰਡਿਤ (ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਕੋਵਿਡ ਲਾਕਡਾਊਨ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਡਾਟਾ ਰਾਹੀਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
