08 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 (ਪੰਜਾਬੀ ਖਬਰਨਾਮਾ ਬਿਊਰੋ) : ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰੀਕਾ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਟਕਰਾਅ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਯੁੱਧ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪਿਆ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਟਕਰਾਅ ਕਾਰਨ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪੈਟਰੋਲ, ਡੀਜ਼ਲ, ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸਦੇ ਕੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਵਰਗੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਇਕ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਵਿੱਚ ਰਿਫਾਇਨਿੰਗ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਅਸੀਂ ਇਹ ਪਤਾ ਕਰੀਏ ਕਿ ਇੱਕ ਲੀਟਰ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਪੈਟਰੋਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਯੂਐਸ ਐਨਰਜੀ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ (EIA) ਦੀ ਇਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਇਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਤੇਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਬਨ ਕਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ – ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦੋਵੇਂ – ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਤਾਪਮਾਨ ‘ਤੇ ਉਬਲਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਲਈ, “ਫ੍ਰੈਕਸ਼ਨਲ ਡਿਸਟਿਲੇਸ਼ਨ” ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਇਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਟਾਵਰ ਵਰਗੀ ਬਣਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਗਰਮੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ 400 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ‘ਤੇ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਭਾਫ਼ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਫ਼ ਫਿਰ ਉੱਚੇ ਟਾਵਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਟਾਵਰ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉੱਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਠੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਭਾਫ਼ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਠੰਢੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਕਾਰਬਨ ਕਣਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਪਹਿਲਾਂ ਠੰਢੇ ਅਤੇ ਤਰਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਘਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਹਲਕੇ ਤੇਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੈਟਰੋਲ। ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਕਣ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵੱਡੇ ਕਣ ਟਾਵਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਕ ਲੀਟਰ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਪੈਟਰੋਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਊਰਜਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਬੈਰਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 159 ਲੀਟਰ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ, ਲਗਭਗ 19 ਤੋਂ 20 ਗੈਲਨ ਪੈਟਰੋਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 72 ਤੋਂ 76 ਲੀਟਰ ਪੈਟਰੋਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, ਇਕ ਲੀਟਰ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਤੋਂ ਔਸਤਨ 0.45 ਅਤੇ 0.48 ਲੀਟਰ ਪੈਟਰੋਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡੀਜ਼ਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਭਾਰੀ ਤੇਲ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਡਿਸਟਿਲੇਸ਼ਨ ਟਾਵਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦਾ ਇਕ ਬੈਰਲ ਲਗਭਗ 11 ਤੋਂ 12 ਗੈਲਨ – ਜਾਂ ਲਗਭਗ 42 ਤੋਂ 45 ਲੀਟਰ – ਡੀਜ਼ਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, ਇਕ ਲੀਟਰ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 0.26 ਤੋਂ 0.28 ਲੀਟਰ ਡੀਜ਼ਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਟਰੱਕਾਂ, ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰੀ ਤੇਲ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ (Kerosene) – ਜਿਸਨੂੰ ਲੈਂਪ ਆਇਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ – ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਰਿਫਾਈਨਿੰਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਇੱਕ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 4 ਤੋਂ 5 ਗੈਲਨ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਜਾਂ ਜੈੱਟ ਫਿਊਲ-ਕਿਸਮ ਦਾ ਤੇਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਰਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਲੀਟਰ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਲਗਭਗ 0.10 ਤੋਂ 0.12 ਲੀਟਰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰਸੋਈਆਂ ਵਿਚ ਗੈਸ ਸਟੋਵ ਜਾਂ ਲੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਵਿਚ ਡਿਸਟਿਲੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਈ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰੀ ਤੇਲ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਧਕ ਵਰਗੀਆਂ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅੰਤਿਮ ਉਤਪਾਦ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ।
ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਤੋਂ ਹੋਰ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਲਣਾਂ ਲਈ ਸਗੋਂ ਪਲਾਸਟਿਕ, ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ, ਸੜਕ-ਨਿਰਮਾਣ ਬਿਟੂਮੇਨ (ਟਾਰ), ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਿਫਾਈਨਿੰਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮਾਤਰਾ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਖੁਦ ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਵਿਸਥਾਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਦੌਰਾਨ, ਕੁਝ ਰਸਾਇਣਾਂ ਜਾਂ ਐਡਿਟਿਵਜ਼ ਨੂੰ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਤਕਨੀਕ ਜੋ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿਚ ਕਈ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਘਰੇਲੂ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰਿਫਾਈਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਾਲੀਆ ਟਕਰਾਅ ਨੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪਾਇਆ ਹੈ – ਇਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜੋ ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
