ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 29 ਜਨਵਰੀ 2026 (ਪੰਜਾਬੀ ਖਬਰਨਾਮਾ ਬਿਊਰੋ):- ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਆਫਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਨਿੱਜੀ ਸਵਾਲ, ਅਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਚੈਟਬੋਟਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਕੀ ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਸਾਡੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਭਾਰੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ? ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਖੋਜ (Research Study) ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ।
ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਇਹ ਖੋਜ?
21 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵੱਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਜਰਨਲ ‘JAMA Network Open’ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋ ਲੋਕ AI ਟੂਲਸ ਅਤੇ ਚੈਟਬੋਟਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਐਂਗਜ਼ਾਇਟੀ (ਚਿੰਤਾ) ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਖੇ ਗਏ ਹਨ।
ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਖੋਜ?
ਇਸ ਖੋਜ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਇਸਦੇ ਡੇਟਾ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਮਈ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਆਨਲਾਈਨ ਸਰਵੇ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 20,847 ਅਮਰੀਕੀ ਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਰਵੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜਨਰੇਟਿਵ AI ਅਤੇ ਚੈਟਬੋਟਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਾਪਣ ਲਈ PHQ-9 (Patient Health Questionnaire-9) ਨਾਮਕ ਸਟੈਂਡਰਡ ਟੂਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਟੱਡੀ ਦੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜੇ
ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਪੱਧਰ: ਜੋ ਲੋਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ AI ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਦਰਮਿਆਨੇ (low to medium) ਪੱਧਰ ਦੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਏ ਗਏ।
ਐਂਗਜ਼ਾਇਟੀ ਅਤੇ ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ: ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਦਾਸੀ, ਸਗੋਂ ਘਬਰਾਹਟ ਅਤੇ ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ ਵਰਗੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ: ਹਾਲਾਂਕਿ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਟੱਡੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਬੰਧ (connection) ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਕਿ AI ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਕਿਉਂ ਖ਼ਾਸ ਹੈ ਇਹ ਖੋਜ?
ਇਹ ਸਟੱਡੀ ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ AI ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਖੰਗਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤਕਨੀਕ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਡੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਸਾਡੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ‘ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸੰਤੁਲਨ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰੀ
AI ਨੇ ਬੇਸ਼ੱਕ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਟੱਡੀ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਕਨੀਕ ਸਾਡੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਆਦਤ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਜਗ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰਹਿਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਭਾਰੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬ੍ਰੇਕ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਅਸਲ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣਾ ਅੱਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੈ।
