ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 (ਪੰਜਾਬੀ ਖਬਰਨਾਮਾ ਬਿਊਰੋ) : ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਜਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੀਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਤਾਂ ਅਸਰ ਪੈ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ (ਫੋਕਸ) ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਉਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਆਸਾਨ ਟਿਪਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਦਤ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਓ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣੀਏ।
1.ਖੁਦ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਬਣੋ
ਬੱਚੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਉਹ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਬੱਚਾ ਪੜ੍ਹੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੋਨ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਤਾਬ ਫੜਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗੀ।
2. ਸਹੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੋ
ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਉਣ ਲਈ ਬੱਚਾ ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰੰਗੀਨ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ‘ਪਿਕਚਰ ਬੁੱਕਸ’ ਦਿਖਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਓ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਸਾਧਨ ਹਨ।
3. ਰੀਡਿੰਗ ਕਾਰਨਰ (Reading Corner) ਬਣਾਓ
ਘਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕੋਨੇ ਨੂੰ ਰੀਡਿੰਗ ਕਾਰਨਰ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿਓ। ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਕੁਸ਼ਨ, ਚੰਗੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰੱਖੋ। ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰੇਗਾ।
4. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿਓ
ਅਕਸਰ ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਲਾਸਿਕ ਜਾਂ ਵਿਦਿਅਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਡਾਇਨਾਸੋਰ, ਕਾਮਿਕਸ ਜਾਂ ਪਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਸੰਦ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦਿਓ। ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਪ੍ਰਤੀ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖੁਦ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।
5. ਮਿਲ ਕੇ ਪੜ੍ਹੋ
ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਪਰੰਪਰਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਆਵਾਜ਼ ਬਦਲੋ, ਹਾਵ-ਭਾਵ ਦਿਖਾਓ ਅਤੇ ਵਿੱਚ-ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੋ ਕਿ “ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?” ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਬੱਚੇ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
6. ਸਕ੍ਰੀਨ ਟਾਈਮ ਅਤੇ ਬੁੱਕ ਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ
ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ‘ਰਿਵਾਰਡ’ (ਇਨਾਮ) ਜਾਂ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕਰੋ।
7. ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਬੁੱਕਸਟੋਰ ਦੀ ਸੈਰ
ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਵਾਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਜਾਂ ਬੁੱਕਸਟੋਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਓ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਚੁਣਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਓ। ਨਵੀਂਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
