ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 08 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (ਪੰਜਾਬੀ ਖਬਰਨਾਮਾ ਬਿਊਰੋ)- ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਦੇ ਹੀ ਫੋਨ ਚਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਕ੍ਰੋਲ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ ਸੌਂ ਜਾਣਾ, ਸਾਡੇ ‘ਚੋਂ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰ ‘ਚ ਅਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਤਾਂ ਜੁੜ ਗਏ ਹਾਂ, ਪਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ’ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਵੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਕੰਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ, ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਿਨਾਂ ਬ੍ਰੇਕ ਦੇ ‘ਓਵਰਟਾਈਮ’ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ‘ਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਆਮ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਬਣ ਗਈ ਹੈ—ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਖੁਸ਼ਕੀ। ਦਰਅਸਲ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਇਹ ਡਰਾਈਨੈੱਸ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਆਸਾਨ ਭਾਸ਼ਾ ‘ਚ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਨਮੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ
ਪਲਕਾਂ ਝਪਕਾਉਣਾ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ
ਇੱਕ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ‘ਚ 15 ਤੋਂ 20 ਵਾਰ ਪਲਕਾਂ ਝਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਕਿਸੇ ਗੱਡੀ ਦੇ ‘ਵਾਈਪਰ’ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ’ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਨਮੀ ਵਾਲੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਰਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਘੱਟ ਪਲਕਾਂ ਝਪਕਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਨਮੀ ਹਵਾ ‘ਚ ਜਲਦੀ ਵਾਸ਼ਪ ਬਣ ਕੇ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਡਿਜੀਟਲ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੀ ਥਕਾਵਟ
ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੇਖਣਾ, ਸਕ੍ਰੀਨ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਗਲਤ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਕਮਰੇ ‘ਚ ਨਮੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ’ਤੇ ਖਿੱਚ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਕੋ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਫੋਕਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦਰਦ, ਧੁੰਦਲਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਭਾਰੀ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਡਿਜੀਟਲ ਆਈ ਸਟ੍ਰੇਨ’ ਜਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਜ਼ਨ ਸਿੰਡਰੋਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਕਾਰਨ
ਕਈ ਵਾਰ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਸੁੱਕਾਪਣ ਸਿਰਫ਼ ਸਕ੍ਰੀਨ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਕੁਝ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਦਾ ਬਲਾਕ ਹੋਣਾ: ਸਾਡੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ‘ਚ ਕੁਝ ਤੇਲ ਵਾਲੀਆਂ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਹੰਝੂਆਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸੁੱਕਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਲਕਾਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਝਪਕਾਉਣ ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਨਾ ਰੱਖਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਬੰਦ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੰਝੂ ਘੱਟ ਬਣਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ: ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਖੁਸ਼ਕੀ ਥਾਇਰਾਇਡ, ਹਾਰਮੋਨਲ ਗੜਬੜੀ, ਸਜੋਗ੍ਰੇਨ ਸਿੰਡਰੋਮ ਜਾਂ ਰਿਊਮੈਟਾਇਡ ਆਰਥਰਾਈਟਿਸ ਵਰਗੀਆਂ ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਕਮੀ: ਸਰੀਰ ‘ਚ ਵਿਟਾਮਿਨ-ਡੀ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਫੈਟੀ ਐਸਿਡ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਖੁਸ਼ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕੇ
20-20-20 ਨਿਯਮ: ਹਰ 20 ਮਿੰਟ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 20 ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਬ੍ਰੇਕ ਲਓ ਅਤੇ 20 ਫੁੱਟ ਦੂਰ ਪਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਦੇਖੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਫੋਕਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਲਕਾਂ ਝਪਕਾਉਣ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵੀ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੀ ਸਹੀ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ: ਆਪਣੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ 15-20 ਡਿਗਰੀ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਬਾਂਹ ਦੀ ਦੂਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਧੇ ਬੈਠ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੀ ਚਮਕ ਤੇ ਕੰਟਰਾਸਟ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੈੱਟ ਕਰੋ।
ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸੁਧਾਰੋ: ਸਿੱਧੀ ਏਸੀ ਦੀ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਕਮਰੇ ‘ਚ ਨਮੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹਿਊਮਿਡੀਫਾਇਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ‘ਚ ਕਸਰਤ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਧੁੱਪ ‘ਚ ਬਿਤਾਓ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਗੈਜੇਟ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ।
ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੇਸ਼ਨ: ਆਪਣੀ ਡਾਈਟ ‘ਚ ਹਰੀਆਂ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਐਂਟੀ-ਆਕਸੀਡੈਂਟ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਅਤੇ ਓਮੇਗਾ-3 ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ। ਦਿਨ ਭਰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ‘ਚ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹਾਈਡ੍ਰੇਟ ਰੱਖੋ।
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ: ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਦ ਅੱਖਾਂ ’ਤੇ 10 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਗਰਮ ਸੇਕ ਕਰੋ। ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ’ਤੇ ਮੇਕਅੱਪ ਨਾ ਲਗਾਓ ਅਤੇ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿਹਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰੋ। ਕਾਂਟੈਕਟ ਲੈਂਸ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਯੂਵੀ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਐਨਕਾਂ ਪਹਿਨੋ।
ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ: ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ‘ਆਈ ਡ੍ਰੌਪ’ ਖਰੀਦ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਨਾ ਪਾਓ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁੱਕਾਪਣ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਇਲਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਫੈਸਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਾਕਟਰ ’ਤੇ ਛੱਡੋ।
ਅੱਖਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਆਇਨਾ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰੋ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਲਓ।
