ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 25 ਸਤੰਬਰ 2026 (ਪੰਜਾਬੀ ਖਬਰਨਾਮਾ ਬਿਊਰੋ) – ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਰਸੋਈ ‘ਚ ਅਕਸਰ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੇ ਕੀ ਲੈਣ ਆਏ ਸੀ? ਜਾਂ ਫਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਰੱਖ ਕੇ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਆਮ ਗੱਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ, ਤਾਂ ਯਕੀਨ ਮੰਨੋ ਇਸ ‘ਚ ਤੁਹਾਡੀ ਕੋਈ ਗ਼ਲਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ‘ਚ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਇਸ ਆਦਤ ਨੂੰ ‘ਮੌਮਨੇਸ਼ੀਆ’, ‘ਬੇਬੀ ਬ੍ਰੇਨ’ ਜਾਂ ‘ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਬ੍ਰੇਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਭਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਅਸਲ ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਆਓ ਆਸਾਨ ਭਾਸ਼ਾ ‘ਚ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਦਿਮਾਗ਼ ‘ਚ ਅਜਿਹਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ ਹਾਰਮੋਨ ਹੈ ਅਸਲ ਵਜ੍ਹਾ
ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ‘ਚ ‘ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ’ ਹਾਰਮੋਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਇਹੀ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਅਸਤ-ਵਿਅਸਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ‘ਹਾਈਪੋਥੈਲਮਸ’ ਅਤੇ ‘ਹਿਪੋਕੈਂਪਸ’। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ‘ਚ ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਾਈਪੋਥੈਲਮਸ ‘ਚ ਮੌਜੂਦ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਸੈੱਲ ਲੋੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੈੱਲ ਹਿਪੋਕੈਂਪਸ ਦੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਵੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ‘ਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚੂਹਿਆਂ ‘ਤੇ ਹੋਇਆ ਅਨੋਖਾ ਪ੍ਰਯੋਗ
ਇਸ ਗੁੰਝਲ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ‘ਚ ਚੂਹਿਆਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚੂਹਿਆਂ ‘ਚ ਬਿਲਕੁਲ ਓਨਾ ਹੀ ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੰਨਾ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ! ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਾਰਮੋਨ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਛਾਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲਣ ਲੱਗੇ।
ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਜੋਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਉਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ।
ਔਰਤਾਂ ‘ਤੇ ਹੋਏ ਪਰੀਖਣ ‘ਚ ਕੀ ਮਿਲਿਆ?
ਇਸ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਜਾਂਚਣ ਲਈ 70 ਔਰਤਾਂ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਸਟੱਡੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਹਨਾਂ ‘ਚੋਂ ਕੁਝ ਗਰਭਵਤੀ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਪਰਖਣ ਵਾਲੇ ਟੈਸਟ ‘ਚ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ‘ਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ‘ਚ ਮੌਜੂਦ ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਗਿਆ।
ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਭੁੱਲਣ ਦਾ ਇਹ ਦੌਰ?
ਜਰਨਲ ਸਾਇੰਸ ਬੁਲੇਟਿਨ ‘ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਸ ਖੋਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੋਜਕਰਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਗਭਗ 80 ਫ਼ੀਸਦੀ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸਰ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ‘ਚ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਦਿਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ‘ਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਾਮ ਭੁੱਲਣਾ, ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਸ਼ਾ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਅਪੌਇੰਟਮੈਂਟ ਲਈ ਰਿਮਾਈਂਡਰ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਕੀ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਨਾਲ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ?
ਪੈਨਿੰਗਟਨ ਬਾਇਓਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਡਾ. ਯਾਨਲਿਨ ਹੀ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ‘ਚ ਕੋਈ ਔਰਤ ‘ਘੱਟ ਬੁੱਧੀਮਾਨ’ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਕੰਮਾਂ ‘ਤੇ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਂ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਰੋਜ਼ਮੱਰਾ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
