ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 05 ਫਰਵਰੀ 2026 (ਪੰਜਾਬੀ ਖਬਰਨਾਮਾ ਬਿਊਰੋ):- ਨਿਯਮਤ ਕਸਰਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਖ਼ਤ ਖ਼ੁਰਾਕ ਤੱਕ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਹਰ ਸੰਭਵ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਇੰਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦਾ ਰਹਿਸ ਉਜਾਗਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ (50-55 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ) ਸਾਡੇ ਜੀਨ (genes) ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 20 ਤੋਂ 25 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕਸ (ਆਨੁਵੰਸ਼ਿਕੀ) ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੌਤਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਛਲੇ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਾਟਾ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਮਰਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ, ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਹਰੀ ਖ਼ਤਰੇ। ਅੱਜ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੌਤਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਧਦੀ ਉਮਰ, ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਉਮਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਜੀਨ ਅਚਾਨਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ?
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਨ ਅਚਾਨਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ। ਜੋ ਬਦਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਕੱਦ ਉਸਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ, ਅਮੀਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪੋਸ਼ਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੈਨੇਟਿਕ ਅੰਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧੇਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਹੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਸਿਧਾਂਤ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ‘ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਟੀਕਾਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘਟਾਇਆ ਹੈ, ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਅਪਣਾਈ ਹੈ, ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਕਾਰਕਾਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਹੈ।
ਜੀਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜੀਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਬਦਲਾਅ ਅਜੇ ਵੀ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ, ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਅਨਿਯਮਿਤ ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੈਨੇਟਿਕ ਕਾਰਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਤਾਵਰਣਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿਉਂ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸੰਖੇਪ:
